Sphynx kat: karakter, verzorging en gezondheid
De Sphynx is een bijna haarloze kat uit Canada: aanhankelijk, actief en warm. Lees wat dit ras vraagt aan verzorging, gezondheid en aandacht.

Rasprofiel: Sphynx
| Herkomst | Canada |
|---|---|
| Vacht | Vrijwel haarloos, met fijn kort dons |
| Kleuren | Alle kleuren en tekeningen, zichtbaar op de huid |
| Karakter | Extrovert, aanhankelijk, nieuwsgierig en actief |
| Erkend door | o.a. FIFe, TICA, CFA, ACFA en CCA |
| Kindvriendelijk | ★★★☆☆ 3/5 – Vriendelijk en speels, maar zijn kwetsbare huid vraagt om rustige omgang. |
| Verzorging nodig | ★★★★★ 5/5 – Regelmatig wassen, oren, nagels en plooien schoonmaken en hartcontroles. |
| Energieniveau | ★★★★☆ 4/5 – Actief, nieuwsgierig en speels, maar ook een echte knuffelaar. |
Past een Sphynx bij jou?
De sphynx is een naaktkat die veel van je vraagt: aandacht, warmte en een vaste verzorging van de huid. Hij is gezellig en nieuwsgierig, maar zonder vacht is hij ook kwetsbaarder dan de meeste katten. Met de twee lijsten hieronder zie je snel of dit ras bij jouw leven past. Wil je eerst rassen vergelijken? Kijk dan in ons overzicht van kattenrassen.
Past bij jou als...
- je vaak thuis bent en een kat zoekt die graag bij je in de buurt is;
- je het geen probleem vindt om je kat regelmatig te wassen en zijn oren schoon te maken;
- je hem binnen wilt houden of alleen onder toezicht naar buiten laat;
- je een actieve, nieuwsgierige kat wilt die ook bezoek vriendelijk begroet.
Liever niet als...
- je een kat zoekt die zich lang alleen kan vermaken;
- je hoopt dat een haarloze kat geen allergie geeft;
- je weinig tijd hebt voor verzorging van huid, oren en nagels;
- je niet wilt investeren in regelmatig hartonderzoek bij de dierenarts.
Karakter van de Sphynx
De Sphynx staat bekend als een extroverte kat. Hij heeft veel energie, is slim en nieuwsgierig en is erg aanhankelijk naar zijn mensen. Hij wordt vaak een van de meer hondachtige kattenrassen genoemd. Veel Sphynxen begroeten hun baas bij de deur en zijn ook vriendelijk tegen vreemden.
Deze kat hecht zich sterk aan zijn eigenaar en vraagt vaak veel aandacht. Hij kruipt graag tegen je aan. Dat is gezelligheid, maar ook praktisch: zo houdt hij zich warm. Verwacht dus een kat die bij je op schoot of onder de deken ligt, en niet een kat die zijn eigen gang gaat.
In een onderzoek uit 2012 gaven eigenaren hun raszuivere Sphynx een hogere score voor vriendelijkheid dan eigenaren van raszuivere Europese katten. De onderzoekers gaven wel aan dat meer onderzoek nodig is.
Een actieve kat heeft elke dag uitdaging nodig. Plan bijvoorbeeld twee keer per dag een kwartier spelen met een hengel of balletje. Let bij een tweede kat wel op het speelgedrag: ruw spelen is voor een Sphynx riskant, omdat zijn blote huid snel wondjes oploopt die kunnen gaan ontsteken.
Uiterlijk: kenmerken en eigenschappen van de Sphynx
Een Sphynx ziet er naakt uit, maar helemaal kaal is hij meestal niet. Zijn huid is bedekt met heel korte donshaartjes. Als je hem aait, voelt hij warm aan, een beetje zoals een perzik, suède of zeemleer. Op de oren, snuit, poten en staart mogen de haartjes iets langer zijn. Snorharen kunnen er zijn, afgebroken zijn of helemaal ontbreken.
Belangrijke kenmerken volgens de rasstandaard van TICA:
- een wigvormige kop met duidelijke jukbeenderen;
- grote, citroenvormige ogen en zeer grote oren;
- een gespierde nek van gemiddelde lengte;
- een middellange romp met brede borst en een ronde buik;
- lange poten met ronde voetjes en dikke voetzolen, alsof hij op kussentjes loopt;
- een lange, dunner wordende zweepstaart, soms met een pluimpje aan het eind.
De huid heeft de kleur die de vacht anders zou hebben. Alle bekende tekeningen komen voor, zoals effen, point, van, tabby en schildpad. Volwassen katten horen hun huidplooien te houden; voor de rimpels op de kop geldt: hoe meer, hoe beter. De precieze eisen verschillen wel per kattenvereniging.
De haarloosheid komt door een erfelijke verandering in het gen KRT71. Daardoor zijn de haartjes zwak en zitten ze los in de huid. Hetzelfde gen geeft de Devon rex zijn korte krulvacht. De Russische naaktkatten, zoals de Don Sphynx en de Peterbald, zijn aparte rassen: hun haarloosheid heeft een andere genetische oorzaak.
Wat vraagt een Sphynx in de praktijk?
Tijd en aandacht
Reken op een kat die dagelijks contact zoekt. Naast knuffelen en spelen kost ook de verzorging tijd. Die verzorging is bij dit ras geen extraatje, maar nodig voor zijn gezondheid.
De huid wassen
Elke kat maakt talg en huidolie aan. Bij een kat met vacht verdeelt dat zich over de haren. Bij een Sphynx blijft het op de huid liggen. De huid wordt dan plakkerig en er kan een donkerbruine of roodbruine laag ontstaan. Die talg geeft ook af op je bank en kleding. Daarom moet je een Sphynx regelmatig wassen. Voelt de huid plakkerig aan, dan is het tijd.
Oren, nagels en huidplooien
- Oren: een Sphynx maakt meer oorsmeer aan dan de meeste katten. Omdat er weinig haar in de oren zit, hopen vuil, talg en oorsmeer zich snel op. Maak de oren dus vaak schoon.
- Nagels: onder de nagels verzamelen zich olie en vuil. Neem ze mee in de vaste verzorging.
- Huidplooien: ook in de plooien blijft vuil en talg zitten. Veeg ze regelmatig schoon.
Meer uitleg over de aanpak vind je in onze gids over oog-, oren- en nagelverzorging.
Warmte en spullen
Zonder vacht verliest een Sphynx sneller lichaamswarmte. Hij zoekt daarom zelf warme plekjes op. Zorg voor een warme, tochtvrije slaapplek, zoals een mand met dekentje op een warme plek in huis. In koude klimaten geven eigenaren hun kat soms een jasje of ander kledingstuk in de winter. Verder heeft hij nodig wat elke kat nodig heeft: een kattenbak, krabpaal, speelgoed en vers water.
Binnen of buiten
Laat een Sphynx nooit zonder toezicht naar buiten. Hij kan bij kou zijn warmte slecht vasthouden. In de zon kan hij verbranden, net als een mens, en lang zonlicht vergroot de kans op huidschade. Ook tegen schrammen heeft hij geen bescherming. Een binnenkat met eventueel een beschutte, afgeschermde buitenruimte past het best bij dit ras.
Alleen thuis
Omdat een Sphynx zo gehecht is aan zijn mensen en veel aandacht vraagt, is hij geen kat voor lange dagen alleen. Werk je veel buiten de deur, denk dan goed na of dit ras bij je past.
Gezondheid en levensverwachting van de Sphynx
Het ras is opgebouwd uit een kleine groep verwante katten. Daardoor komen enkele erfelijke aandoeningen vaker voor. Heb je zorgen over je kat of zie je klachten? Ga dan altijd naar de dierenarts.
Hartziekte (HCM)
Hartziekte komt bij de Sphynx veel voor, vooral hypertrofische cardiomyopathie (HCM) en een afwijking aan de mitralisklep. In een onderzoek uit 2012 onder 114 Sphynxen had 34 procent een afwijkend hart. De katten waren gemiddeld nog geen drie jaar oud. Katers kregen de ziekte vaak eerder en ernstiger dan poezen: gemiddeld rond 19 maanden, tegenover 29 maanden bij poezen. In een later stadium kan HCM leiden tot hartfalen of een bloedprop. HCM wordt opgespoord met een echo van het hart. Veel fokkers raden aan dit elk jaar te laten doen.
Spierziekte bij kittens (CMS)
Congenitaal myasthenisch syndroom (CMS), vroeger ook spasticiteit genoemd, is een erfelijke spierziekte die ook bij de Devon rex voorkomt. Het speelt tussen de 3 en 23 weken oud. Een kitten met CMS is snel moe, heeft zwakke spieren, laat kop en nek hangen, knikt met de kop en heeft uitstekende schouderbladen. Het wordt zelden gezien, maar kan dodelijk zijn.
Huid
De onbeschermde huid kan ontstoken raken (dermatitis). Bij veel zonlicht is er kans op zonnebrand en op den duur huidkanker.
Overige aandachtspunten
- Knieschijf: fokdieren horen gecontroleerd te worden op een losschietende knieschijf (patella luxatie).
- Blaasstenen: in een groot onderzoek naar uraatstenen kwam de Sphynx vaker voor dan je zou verwachten.
- Kittens: jonge Sphynx-kittens zijn in de eerste weken extra vatbaar voor luchtweginfecties.
Levensverwachting
Een betrouwbaar getal voor de levensverwachting van de Sphynx kunnen we je niet geven. Wel staat vast dat hartziekte al op jonge leeftijd kan beginnen. Regelmatige controle bij de dierenarts is daarom belangrijk, ook bij een kat die gezond lijkt.
Voeding en beweging
Een Sphynx verbruikt veel energie om zijn lichaamstemperatuur op peil te houden. Geef hem daarom goede, volwaardige kattenvoeding en zorg dat hij genoeg binnenkrijgt, zeker in de winter. Krijgt hij te weinig, dan kan hij snel afvallen en zich niet lekker voelen. Lees meer over een goed dieet in onze gids over voeding voor volwassen katten. Beweging krijgt hij vooral door dagelijks samen te spelen.
Een Sphynx kopen: waar let je op?
Weet vooraf dat fokken met naaktkatten in Nederland gevoelig ligt. Het ontbreken van vacht en snorharen beperkt de kat in zijn welzijn. Hij kan zijn emoties minder goed tonen aan andere katten, zijn evenwicht en tastzin worden verstoord en hij heeft geen bescherming tegen zon, kou en wondjes. Daarom is fokken met de Sphynx onder de Wet dieren sinds 2014 in principe verboden. De NVWA handhaaft dit niet actief, maar in 2019 kregen fokkers van de Bambino (een kruising van Sphynx en Munchkin) een berisping. Na een officiële waarschuwing kan een boete van 1.500 euro volgen.
Kies je toch voor een Sphynx, kies dan voor gezondheid boven uiterlijk. Een goede fokker laat kittens niet voor 14 weken oud bij de moeder weg. Zo is een kitten sterk genoeg voor zijn nieuwe huis. Je mag de moederpoes zien en de fokker beantwoordt je vragen open.
Vragen voor de fokker
- Zijn beide ouders onderzocht op HCM met een hartecho, en wanneer was de laatste echo? Mag ik de uitslagen zien?
- Zijn de ouders gecontroleerd op patella luxatie?
- Komt CMS (spasticiteit) voor in de lijn van de ouders?
- Heeft het kitten een stamboom van een erkende vereniging?
- Is het kitten gechipt, ontwormd en gevaccineerd, en krijg ik het paspoort mee?
- Hoe oud is het kitten bij vertrek? (Niet jonger dan 14 weken.)
- Is het kitten in huis opgegroeid, tussen mensen en geluiden, zodat het goed gesocialiseerd is?
- Hoe gaat u om met de regels van de Wet dieren over fokken met naaktkatten?
Geschiedenis en herkomst van de Sphynx
Haarloze katten worden al eeuwenlang af en toe geboren. De moderne Sphynx begon in 1966 in Ontario, Canada. Daar werd een haarloos katertje geboren, Prune, uit een zwart-witte huispoes. Met Prune en zijn nakomelingen begon het fokken van wat eerst Canadian Hairless heette en later Sphynx. De vroege fokkers hadden het niet makkelijk: ze wisten nog weinig van de erfelijkheid en de vruchtbaarheid liet te wensen over.
In de jaren 70 vonden mensen ook in Minnesota, in de Verenigde Staten, haarloze kittens bij boerderijkatten. In Toronto werden in 1978 drie haarloze zwerfkittens gevonden. Twee daarvan gingen naar dr. Hugo Hernandez in Nederland, die ze kruiste met een Devon rex. Zo kwam de Sphynx naar Europa. Vanaf de jaren 80 werd er in Canada en Europa serieus gefokt, ook met de Devon rex en de Cornish rex als kruispartners. Uit die lijnen komt de Sphynx zoals je hem nu kent.
Vanwege de onderwerp allergie: lees ook onze pagina over de anti-allergische kat, want een Sphynx is niet vanzelf geschikt voor mensen met een kattenallergie.

Veelgestelde vragen
Hoe oud wordt een Sphynx?
Een betrouwbaar gemiddelde voor de levensduur van de Sphynx kunnen we niet geven. Wel weet je dat hartziekte bij dit ras al jong kan beginnen, dus regelmatige controle bij de dierenarts is belangrijk.
Hoe groot en zwaar wordt een Sphynx?
De rasstandaard beschrijft een gespierde kat met een middellange romp, brede borst, ronde buik en lange poten en staart. Een vast gewicht noemen we niet, omdat we daar geen betrouwbare gegevens over hebben.
Verhaart een Sphynx veel?
Nee, een Sphynx heeft alleen heel kort dons dat los in de huid zit. Wel laat hij huidvet achter op meubels en kleding, dus je ruilt haren in voor vlekken.
Is een Sphynx geschikt voor kinderen?
Een Sphynx is vriendelijk, speels en zoekt graag contact, wat goed in een gezin kan passen. Leer kinderen wel rustig met hem om te gaan, want zijn blote huid raakt sneller beschadigd.
Wat kost een Sphynx?
Een vaste aanschafprijs kunnen we niet noemen. Reken daarnaast op terugkerende kosten, zoals de jaarlijkse hartecho die veel fokkers aanraden en dierenartsbezoek bij huidproblemen.
Is een Sphynx hypoallergeen?
Nee. Een kattenallergie komt door het eiwit Fel d1 uit speeksel en talgklieren, niet door het haar zelf. Mensen met een kattenallergie kunnen dus ook op een Sphynx reageren.
Kan een Sphynx alleen thuis zijn?
Een Sphynx is sterk gehecht aan zijn mensen en vraagt veel aandacht. Hij past daarom minder goed bij iemand die lange dagen van huis is.
Welke ziektes komen voor bij een Sphynx?
Hartziekte zoals HCM komt veel voor bij de Sphynx. Verder kunnen een erfelijke spierziekte bij kittens (CMS), huidontsteking, zonnebrand, een losschietende knieschijf en uraatstenen voorkomen.
Wat is het karakter van een Sphynx?
Een Sphynx is extrovert, slim, nieuwsgierig en erg aanhankelijk. Hij doet soms aan een hond denken, omdat hij je bij de deur begroet en ook vreemden vriendelijk ontvangt.
Mag een Sphynx naar buiten?
Alleen onder toezicht. Zonder vacht verbrandt hij snel in de zon, raakt hij snel afgekoeld en heeft hij geen bescherming tegen wondjes.
Hoe vaak moet je een Sphynx wassen?
Er is geen vast schema, maar wel regelmatig. Voelt de huid plakkerig aan of ziet je een bruine laag, dan is het tijd voor een wasbeurt.
Is fokken met de Sphynx verboden in Nederland?
Onder de Wet dieren is fokken met naaktkatten zoals de Sphynx sinds 2014 in principe verboden, omdat het gebrek aan vacht en snorharen het welzijn aantast. De NVWA handhaaft dit niet actief.
Bronnen en fotoverantwoording
- Feiten mede gebaseerd op het Wikipedia-artikel Sphynx (kattenras) (nl, versie 71210977), beschikbaar onder CC BY-SA 4.0.
- Feiten mede gebaseerd op het Wikipedia-artikel Sphynx cat (en, versie 1381798118), beschikbaar onder CC BY-SA 4.0.
- Foto: Cat Sphynx. img 040.jpg door Dmitry Makeev, CC BY-SA 4.0.
- Foto: Chat Sphynx.jpg door Dmitry Makeev, CC BY-SA 4.0.
