Kat: gedrag, verzorging en gezondheid

De kat (Felis catus) is een gedomesticeerde huiskat. Lees hoe gedrag, verzorging, voeding en gezondheid eruitzien, en of een kat bij jou past.

Grijze huiskat met tabbytekening, zittend op een boomstronk
Foto: gayulo, CC0, via Wikimedia Commons

In het kort: de kat

SoortHuiskat, Felis catus
HerkomstGedomesticeerd uit de Afrikaanse wilde kat, ongeveer 9.500 jaar geleden in het Nabije Oosten
LevensverwachtingGemiddeld ongeveer 11 tot 14 jaar; een binnenkat wordt vaak ouder dan een kat die vrij buiten loopt
VoedingVleeseter: compleet kattenvoer, geen hondenvoer
Gebit30 tanden bij een volwassen kat
LichaamOngeveer 250 botten, intrekbare nagels, vijf tenen voor en vier achter
LeefwijzeSchemeractief, sociaal flexibel en een solitaire jager

Past een kat bij jou?

Een kat is zelfstandig, maar niet een dier dat zichzelf redt. Hij heeft elke dag eten, vers water, een schone bak, een veilige plek en iemand die opmerkt als er iets verandert. Twijfel je nog tussen rassen of een gewone huiskat? Begin bij het overzicht van kattenrassen.

Past bij jou als...

Liever wachten als...

Gedrag van een kat

Katten jagen alleen, maar kunnen prima met mensen en andere katten samenleven als er genoeg ruimte en eten is. Ze zijn vooral actief in de schemer. Overdag rusten ze veel en sparen ze energie voor korte, snelle acties. Een uitgebreide uitleg van lichaamstaal staat bij kattengedrag.

Een kat praat met houding, staart, oren, geur en geluid. Langzaam knipperen is een rustig signaal. Staren, een lage staart die zwiept, platliggende oren of blazen betekent: laat me met rust. Een kopje is vaak een begroeting. Geurklieren in de wangen zetten daarbij een bekende geur af op jou of op een meubel.

Spinnen, miauwen en jagen

Spinnen hoor je bij tevredenheid, maar ook bij pijn of stress. Het geluid alleen zegt dus niet dat alles goed is. Kijk naar het hele plaatje: eetlust, houding en wat voor jouw kat normaal is. Meer daarover lees je bij waarom spinnen katten.

Miauwen gebruiken katten vooral naar mensen, minder naar elkaar. Sissen en grommen zijn afstandssignalen. Klikken of klapperen met de tanden doen veel katten als ze een vogel achter glas zien en er niet bij kunnen.

Het jachtgedrag blijft, ook bij een kat die nooit een muis vangt. Besluipen, een sprint en een beet op een speeltje zijn dezelfde stappen. Geef dat een uitlaatklep met een hengel of een balletje, en stop voor hij gefrustreerd raakt. Straffen werkt averechts: een kat koppelt de correctie zelden aan wat jij bedoelt, en wordt er vooral schuw van. Beloon wat je wél wilt zien, meteen na het gedrag.

Uiterlijk van de huiskat

De huiskat is een kleine katachtige met een soepel lijf, een ronde kop en een korte snuit. De vacht, de oren en de bouw verschillen sterk. Een Siamees lijkt weinig op een Britse korthaar, en een Maine Coon is een stuk groter dan de gemiddelde huiskat. Verreweg de meeste katten zijn geen raskat.

KenmerkHuiskat
Tanden30 bij een volwassen kat: snijtanden, hoektanden, voorkiezen en kiezen
TenenVijf aan elke voorpoot, vier aan elke achterpoot. De duimteen raakt de grond niet
NagelsIntrekbaar. Scherp houden doen ze door te krabben
GehoorTot ongeveer 64 kHz. Een mens hoort tot ongeveer 20 kHz
ZichtGezichtsveld van ongeveer 285 graden. Goed in de schemer, niet in volledige duisternis
SkeletOngeveer 250 botten

De tong is ruw door papillen. Daarmee wast een kat zijn vacht en raapt hij losse haren op. De snorharen helpen op korte afstand, waar het zicht minder scherp is. Achter in het oog zit een reflecterende laag, het tapetum lucidum. Daardoor lichten de ogen op in het donker.

Katten zien kleuren minder sterk dan mensen, maar ze zijn niet kleurenblind. Een kat proeft zout, zuur en bitter. Een zoete smaak speelt bijna geen rol. De neus telt veel meer geurcellen dan die van een mens, al blijft het reukvermogen achter bij dat van een hond.

Wat vraagt een kat in de praktijk?

Tijd per dag

Reken op vaste momenten voor voer, vers water en de bak. Daarnaast een of twee korte speelsessies, bijvoorbeeld met een hengel. De rest van de tijd wil een kat vaak gewoon in de buurt zijn: op een vensterbank, in een mand of naast je op de bank.

Verzorging

Een gezonde kat wast zichzelf een groot deel van de dag. Toch helpt borstelen, zeker bij een lange vacht of tijdens de rui. Losse haren die hij inslikt, verlaten meestal via de darm. Komen er te veel tegelijk, dan kan een haarbal ontstaan die hij uitbraakt. Lukt uitbraken niet en wordt je kat sloom of eet hij niet, ga dan naar de dierenarts. Hoe vaak je borstelt, hangt af van de vacht. Praktische uitleg staat bij vachtverzorging en in het bredere overzicht van kattenverzorging.

Kijk regelmatig naar ogen, oren en nagels. Nagels slijten bij een kat die buiten loopt of veel krabt. Bij een binnenkat knip je de punt als de nagel te lang wordt of in de vloer haakt. Knip alleen het doorzichtige puntje, nooit het roze deel.

Spullen

Een ruimere lijst van wat je in huis nodig hebt, staat bij kattenbenodigdheden.

Alleen thuis

Een werkdag alleen gaat bij de meeste volwassen katten goed, als er voer, water, een bak en iets te doen is. Meerdere dagen zonder iemand die langskomt past slecht. Een tweede kat is geen automatische oplossing: sommige katten willen geen huisgenoot. Laat ze wennen met een gescheiden ruimte, en forceer contact niet.

Binnen of buiten

Een kat kan binnen leven als er hoogte, speelgoed en een raam is. Vrij buiten geeft meer risico op verkeer, gevechten, parasieten en vergiftiging. Binnenkatten worden gemiddeld ouder dan katten die altijd buiten zijn. Een afgeschermd balkon, een ren of een tuigje met lijn is een middenweg. Laat een kat rustig aan een tuigje wennen, binnenshuis, voordat je naar buiten gaat. Meer daarover staat bij kat veiligheid.

Gezondheid en leeftijd

Huiskatten worden gemiddeld ongeveer 11 tot 14 jaar. Na een jaar of tien geldt een kat als senior. Poezen worden gemiddeld ouder dan katers, en een gecastreerde of gesteriliseerde kat leeft gemiddeld langer. Overgewicht en ondervoeding verkorten de levensduur. Een kat die altijd buiten loopt, wordt duidelijk minder oud dan een binnenkat: de cijfers lopen uiteen van ongeveer 2 tot 5 jaar buiten tot ongeveer 15 tot 17 jaar binnen. De precieze leeftijd van een huiskat is vaak lastig te controleren, omdat er geen geboortebewijs is. Een uitgebreidere uitleg vind je bij hoe oud een kat wordt.

Laat een kat regelmatig controleren en volg het schema dat je dierenarts adviseert voor vaccinatie, ontworming en vlooien. Het overzicht van veelvoorkomende aandoeningen staat bij kattenziektes. Deze pagina stelt geen diagnose.

Neem contact op met de dierenarts als je kat plotseling anders doet. Let vooral op:

Ga bij klachten naar de dierenarts. Wacht niet af tot het vanzelf overgaat als je kat sloom is of pijn lijkt te hebben.

Voeding van een kat

Een kat is een vleeseter. Hij heeft voer nodig dat als compleet kattenvoer is gemaakt. Hondenvoer dekt die behoefte niet. Geef brokken, natvoer of een combinatie, in een portie die bij leeftijd en gewicht past. Zet er altijd vers water bij. Katten drinken soms liever uit een fontein of een glas dan uit een bak naast het voer.

De hoeveelheid staat op de verpakking en is een beginpunt, geen wet. Voel regelmatig of je de ribben licht kunt voelen zonder een dikke vetlaag. Bij twijfel over gewicht of een dieet overleg je met de dierenarts. Algemene keuzes tussen merken en soorten staan bij kattenvoeding.

Een kitten eet andere porties dan een volwassen kat of een senior. Daarvoor kijk je bij kittenvoer. Sommige katten knabbelen graag op kattengras. Dat is geen maaltijd en geen behandeling.

Een kat kiezen

De meeste huiskatten hebben geen stamboom. Een ras zegt iets over de kans op een bepaald uiterlijk en karakter, maar elke kat blijft een individu. Wil je een groot en sociaal ras, lees dan de pagina over de Maine Coon. Zoek je een rustige schootkat of juist een drukke kat, vergelijk dan meerdere rassen voordat je een kitten reserveert.

Een kitten is geen kleine volwassen kat. De eerste socialisatie loopt ongeveer van week 3 tot week 8, de tweede tot ongeveer week 14 à 16. In die periodes went een kitten aan mensen en geluiden, en leert het om niet te hard te bijten. In Nederland mogen kittens volgens de gangbare regel vanaf 7 weken bij de moeder weg. In Vlaanderen is dat 12 weken en in Brussel 13 weken. Langer bij de moeder, tot ongeveer 14 weken, geeft de tweede socialisatieperiode mee. Hoe je een jonge kat daarna begeleidt, staat bij opvoeden van kittens.

Een volwassen kat uit de opvang is vaak al zindelijk en zijn karakter is beter te zien. Vraag naar gezondheid, of de kat met andere dieren kan en waarom hij daar zit. Of je via een fokker of de opvang gaat: bekijk het dier, de ruimte en hoe het op mensen reageert. Een startpunt is een kat kopen.

Kies je tussen een mannelijke en een vrouwelijke kat, dan scheelt het karakter minder dan mensen denken. Het verschil in naam en geslacht leg je uit bij kater of poes. Een naam kun je later nog aanpassen; ideeën vind je bij kattennamen.

Bespreek castratie of sterilisatie met de dierenarts. Het beperkt zwerfkatten en hangt samen met een langere gemiddelde levensduur. Het is geen beslissing om alleen op een forum te nemen.

Huiskat met blauwe ogen, witte snuit en grijze strepen op de kop
Foto: Frank Schulenburg, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Herkomst van de huiskat

De huiskat stamt af van de Noord-Afrikaanse wilde kat, Felis lybica. Mensen hebben de kat niet op dezelfde manier gefokt als de hond. Katten kwamen zelf naar nederzettingen, achter muizen aan die op graanvoorraden afkwamen. De oudste bekende vondst van een kat bij mensen ligt op Cyprus, in een graf van ongeveer 9.500 jaar geleden. Die katten waren per boot meegenomen.

De huidige Europese huiskat stamt vooral van een latere golf uit Egypte, ongeveer 2.000 jaar geleden, en reisde met de Romeinen mee. De wetenschappelijke naam Felis catus is in 1758 door Linnaeus gepubliceerd. De huiskat geldt als een eigen soort, naast zijn wilde voorouder.

Wereldwijd leven naar schatting zo'n 600 miljoen huiskatten. Een klein deel daarvan is een raskat. De rest is een gewone huiskat, met een vacht en een karakter die je niet uit een stamboek haalt.

Meer lezen

Veelgestelde vragen

Wat is een kat?

De kat, of huiskat, is de gedomesticeerde soort Felis catus. Een mannelijke kat heet een kater, een vrouwelijke kat vaak een poes, en een jong dier een kitten.

Hoe oud wordt een kat?

Huiskatten worden gemiddeld ongeveer 11 tot 14 jaar. Een binnenkat wordt vaak ouder dan een kat die vrij buiten loopt. Na een jaar of tien geldt een kat als senior.

Wat eet een kat?

Een kat is een vleeseter en heeft compleet kattenvoer nodig, als brok, natvoer of een combinatie. Hondenvoer is geen vervanging. Zet er altijd vers water bij.

Hoe verzorg ik een kat?

Geef elke dag voer en vers water, houd de kattenbak schoon en bied een krabpaal, hoogte en een schuilplek. Borstel de vacht passend bij de vachtlengte en laat de kat controleren door een dierenarts.

Kan een kat alleen thuis zijn?

Een werkdag alleen gaat bij de meeste volwassen katten goed. Meerdere dagen zonder iemand die langskomt past slecht. Zorg dan dat er iemand voert, water ververst en de bak verschoont.

Is een kat geschikt voor kinderen?

Dat hangt van de kat en van het kind af. Leer kinderen de kat met rust te laten als hij wegloopt, oren platlegt of met zijn staart zwiept. Een kat is geen knuffel die je oppakt wanneer je wilt.

Wat is het verschil tussen een kat en een poes?

Kat is de soortnaam. Poes wordt vaak voor een vrouwelijke kat gebruikt, kater voor een mannelijke. Het karakter verschilt per dier meer dan per geslacht.

Wanneer moet ik naar de dierenarts?

Ga bij klachten naar de dierenarts. Dat geldt zeker als je kat niet eet, blijft braken, zich verstopt, mank loopt of plotseling anders plast of ontlast.

Bronnen en fotoverantwoording

Lees ook