Botkanker bij katten: symptomen, oorzaken en behandeling

Ontdek de symptomen van botkanker bij katten, hoe een dierenarts de diagnose stelt en welke behandelingen en vooruitzichten mogelijk zijn.

Botkanker bij katten is zeldzamer dan bij honden, en een mankende poot is lang niet altijd een tumor. Deze pagina legt uit wat een bottumor wel en niet is, wanneer je meteen moet bellen, en wat onderzoek zegt over opereren en overleving. De tekst stelt geen diagnose en noemt geen medicijnen of doseringen. Ga bij klachten naar de dierenarts. Meer ziektebeelden staan bij kattenziektes.

Wanneer moet je direct naar de dierenarts?

Bel meteen, ook buiten de gewone afspraak, als je kat plotseling niet meer op een poot kan staan of hevige pijn lijkt te hebben. Een tumor kan het bot verzwakken. Een kleine sprong of een gewone stap is dan soms genoeg voor een breuk. Dat heet een pathologische fractuur. Dat kun je thuis niet onderscheiden van een verrekking.

Ernstige benauwdheid is spoed. Snelle ademhaling met de bek open, blauw of heel bleek tandvlees, of een kat die niet wil liggen: dat hoort dezelfde dag bij een dierenarts of een spoedkliniek, of er nu wel of geen tumor bekend is.

Geef geen pijnstillers voor mensen en geen restjes van een ander dier. Daar zitten stoffen tussen die voor een kat gevaarlijk zijn. Een koude doek of een verband dat je zelf strak aantrekt, hoort hier ook niet. Vervoer de kat rustig in een bench en laat de dierenarts de poot beoordelen.

Wat is botkanker bij katten?

Botkanker is een verzamelnaam. Een tumor kan in het bot zelf beginnen. Dat is een primaire bottumor. Een gezwel kan ook vanuit een ander orgaan in het bot terechtkomen, of vanuit weefsel dat tegen het bot aan ligt. Die vormen gedragen zich anders, en de dierenarts moet ze uit elkaar houden.

Osteosarcoom is de meest voorkomende primaire bottumor bij de kat. In het Merck Veterinary Manual gaat het om meer dan de helft van de bottumoren bij katten. Minder vaak gaat het om een chondrosarcoom, een fibrosarcoom of een hemangiosarcoom. Lymfoom is een andere soort kanker. Een zwelling in de kaak kan ook bij mondtumoren horen. De naam op het verslag van de patholoog beslist, niet de plek alleen.

Bij de kat liggen bottumoren ongeveer even vaak in een poot als in kop, wervelkolom, ribben of bekken. Het American College of Veterinary Surgeons beschrijft osteosarcoom bij de kat als minder agressief dan bij de hond. Oudere overzichten noemen een uitzaaiingskans onder de 10 procent. Nieuwere reeksen, waarin vaker een CT-scan is gemaakt, komen hoger uit.

Een kat, ter illustratie bij het artikel over botkanker bij katten

Symptomen van botkanker bij katten

Een kat verbergt pijn. Het eerste wat je ziet, is vaak dat ze een poot ontziet, minder springt of niet meer op de vensterbank komt. De kreupelheid kan langzaam erger worden. Ze kan ook van het ene op het andere moment niet meer steunen, als het bot breekt op de plek van de tumor.

Bij een tumor in een poot passen deze verschijnselen. Geen ervan bewijst botkanker. Artrose, een bijtwond, een abces of heupdysplasie geven ook manken.

Buiten de poten valt een bult op de schedel of de kaak soms eerder op dan pijn. Kauwen kan lastig worden, een werveltumor geeft een wankele gang, en een ribbentumor kan de ademhaling hinderen. Een kat met alleen een bottumor oogt vaak nog fit. Laat een poot die een paar dagen mank blijft nakijken.

Oorzaken

Bij de meeste katten is er geen bekende oorzaak. De tumor ontstaat vanzelf. Je hebt dit niet veroorzaakt met voer, een gemiste borstelbeurt of een gewone val van de bank.

Botkanker wordt vooral bij volwassen en oudere katten vastgesteld, en kan ook bij een jonger dier voorkomen. Een vaste leeftijd van 7 tot 10 jaar is niet onderbouwd. In het onderzoek uit 2024 bij 56 katten met osteosarcoom in een ledemaat was de mediane leeftijd 11 jaar: de helft was jonger, de helft ouder. De jongste kat was 2, de oudste 19. Leeftijd alleen zegt niets over jouw kat.

Een verhoogd risico voor de Maine Coon of de Siamees is niet onderbouwd. In de groep van 56 katten was bijna elke kat een gewone korthaar. Eén raskat in zo'n rij is geen rasrisico, en een aanleg bij grote honden gaat niet over op de kat.

Heel soms ontstaat een bottumor op een plek waar het bot eerder beschadigd was, bijvoorbeeld na een breuk of rond een implantaat. Dat is zeldzaam. Het overgrote deel heeft geen aanwijsbare aanleiding. Er is geen dieet waarvan is aangetoond dat het botkanker bij katten voorkomt.

Diagnose

De dierenarts begint met kijken en voelen: welke poot, of het bot dik is, en of een andere oorzaak van manken waarschijnlijker is. Een oudere kat kan artrose én een tumor hebben. Bloedonderzoek hoort er vaak bij, omdat veel van deze katten ouder zijn en de nieren of een andere aandoening de keuzes beïnvloeden. Een bloeduitslag bewijst geen botkanker.

Een röntgenfoto van het aangedane bot laat vaak botafbraak, nieuw bot en zwelling van het omliggende weefsel zien. Dat beeld kan bij een tumor passen en ook bij een infectie of een andere botaandoening. Daarom is weefselonderzoek nodig. De dierenarts haalt cellen of een pijpje bot weg, of de patholoog bekijkt het bot nadat het tijdens een operatie is verwijderd. Pas dat verslag zegt welk type tumor het is.

Daarnaast zoekt de dierenarts naar uitzaaiingen, meestal in de borstkas, met röntgenfoto's of een CT-scan. Een CT-scan vindt kleine haarden vaker. In het onderzoek uit 2024 kreeg ruim 70 procent van de katten zo'n scan, en de onderzoekers schrijven hun hogere uitzaaiingscijfer voor een deel daaraan toe.

Vraag welk type tumor het is, of hij in een poot zit of in kop, rib, bekken of wervel, en of er uitzaaiingen zijn gezien. Die antwoorden sturen de behandeling.

Behandeling

De behandeling hangt af van het type tumor, de plek, of er uitzaaiingen zijn, en van de rest van de gezondheid. Een kat met een zware hart- of nieraandoening is een ander gesprek dan een verder fitte kat. De dierenarts, soms samen met een chirurg of een oncoloog, legt de opties uit. Dit artikel kiest niet voor je.

Operatie aan een poot

Bij osteosarcoom in een poot is amputatie een belangrijke behandelmogelijkheid. Het aangetaste bot gaat dan mee met de poot. Het American College of Veterinary Surgeons noemt amputatie de standaardoperatie bij een primaire bottumor in een ledemaat. Problemen zitten meestal bij de wond, zoals een infectie of vocht onder de huid.

Een botprothese, of een operatie waarbij het zieke stuk bot wordt vervangen en de poot blijft, is bij de kat geen gebruikelijke standaardbehandeling. Bij de hond gebeurt dat vooral aan de onderarm, met een grote kans op infectie of een implantaat dat faalt. Een specialist bespreekt zo'n ingreep bij een kat alleen als er een concrete reden is.

Veel katten leren op drie poten lopen. De dierenarts beoordeelt of deze kat dat aankan, bijvoorbeeld bij ernstige slijtage in de andere gewrichten. Een lage kattenbak en voer op de grond maken de eerste weken makkelijker. Een kunstpoot na de amputatie hoort niet bij de gebruikelijke zorg.

Chemotherapie, bestraling en pijn

Of er na de operatie chemotherapie bij hoort, is niet in elk onderzoek hetzelfde. In de reeks uit 2024 kreeg bijna geen kat chemotherapie, en de onderzoekers noemden de rol ervan onzeker. In de reeks uit 2026 hing chemotherapie bij katten met osteosarcoom zonder longuitzaaiingen vóór de operatie samen met een langere overleving. De dierenarts weegt dat per kat. Namen van middelen en doseringen horen niet op deze pagina.

Bestraling kan aan de orde zijn als een operatie niet kan, vooral om pijn te remmen. Dat geldt ook voor een tumor op een plek die niet ruim weg te snijden is. Pijnstilling hoort bij de behandeling. Een bottumor doet pijn, en een gebroken tumorbot nog meer. Alleen de dierenarts schrijft die middelen voor.

Bij een tumor in de schedel, de kaak, een rib, het bekken of een wervel is de vraag eerst of de chirurg de tumor volledig kan verwijderen. Lukt dat niet, dan verschuift het doel naar pijnstilling en kwaliteit van leven. Een operatie die de tumor laat zitten, lost het lokale probleem niet op.

Prognose

Niet iedere kat met botkanker heeft een slechte prognose. Sommige katten hebben na volledige chirurgische verwijdering nog geruime tijd een goede kwaliteit van leven. De plek van de tumor, het type en de vraag of er al uitzaaiingen zijn, veranderen dat beeld. De cijfers hieronder komen uit twee groepen katten. Het zijn geen voorspelling voor één dier.

OnderzoekWelke kattenWat er uit kwam
2024, 56 kattenOsteosarcoom in een ledemaatBij 30% uitzaaiingen in de gevolgde periode. Van de geopereerde katten leefde 66% na één jaar en 55% na twee jaar.
2026, 76 kattenPrimaire bottumor in een ledemaat, behandeld met een operatieBij osteosarcoom een mediane overleving van 469 dagen. Na één jaar leefde 56,8%, na twee jaar 40,4%.

In het onderzoek uit 2024 hadden 8 katten al uitzaaiingen bij binnenkomst en kregen 9 die later. Bij de geopereerde katten was de mediane overleving nog niet bereikt toen het onderzoek sloot, omdat een groot deel nog leefde. Zij leefden langer dan de zeven katten zonder operatie. Die groep was klein, en een deel had al uitzaaiingen.

De 469 dagen uit 2026 gelden voor osteosarcoom na een operatie, niet voor elke bottumor. Katten met een chondrosarcoom leefden in die reeks langer: een mediane overleving van 1.302 dagen. Uitzaaiingen kwamen daar het meest voor bij een tumor van het schouderblad, en longuitzaaiingen die vóór de operatie al zichtbaar waren hoorden bij een kortere overleving. Een tumor in kaak of schedel komt vaker terug op dezelfde plek, omdat dat bot moeilijker ruim weg te halen is.

Wat je thuis doet

Tot de afspraak let je op de poot, de ademhaling en of je kat eet. Schrijf op sinds wanneer ze mankt en of het erger wordt. Film een stukje lopen, zonder de poot te forceren. Neem de naam van eerdere breuken of operaties mee als die er zijn.

Na een amputatie spreek je met de kliniek de wondcontrole en de pijnstilling af. Een rode wond, pus of een kat die de hechtingen openlikt, is een reden om te bellen. Er is geen huismiddel dat botkanker voorkomt. Controles zijn er om terugkeer of uitzaaiingen eerder te zien.

Veelgestelde vragen

Is botkanker bij katten hetzelfde als osteosarcoom?

Osteosarcoom is de meest voorkomende primaire bottumor bij de kat, maar niet de enige. Er zijn ook andere sarcomen, en een tumor kan vanuit een ander orgaan in het bot terechtkomen. Alleen weefselonderzoek maakt dat onderscheid. Een lijst met klachten stelt de diagnose niet.

Zaait osteosarcoom bij katten altijd snel uit?

Nee. Bij de hond gebeurt dat heel vaak. Bij de kat gedraagt osteosarcoom in een poot zich doorgaans minder agressief. In een onderzoek uit 2024 bij 56 katten werden bij 30 procent uitzaaiingen gezien in de gevolgde periode. Dat is meer dan oudere schattingen onder de 10 procent, en minder dan bij de hond. De plek van de tumor telt mee.

Hebben Maine Coons of Siamezen meer kans?

Dat is niet onderbouwd. Er is geen betrouwbare veterinaire bron die deze rassen een verhoogd risico op botkanker geeft. Botkanker is bij katten zeldzamer dan bij honden en wordt vooral bij volwassen en oudere katten vastgesteld. Een jongere kat kan het ook krijgen.

Op welke leeftijd komt botkanker voor?

Er is geen vaste leeftijd van 7 tot 10 jaar. In het onderzoek uit 2024 was de mediane leeftijd 11 jaar, met een spreiding van 2 tot 19 jaar. Leeftijd alleen zegt niet of een mankende kat een tumor heeft. Ga bij klachten naar de dierenarts.

Is een botprothese de gewone behandeling?

Nee. Bij osteosarcoom in een poot is amputatie de operatie waar dierenartsen het meestal over hebben. Een botprothese is bij de kat geen gebruikelijke standaardbehandeling. Of een operatie past, hangt af van de plek, de uitzaaiingen en de rest van de gezondheid.

Is de prognose altijd slecht?

Nee. Na volledige verwijdering kunnen sommige katten nog geruime tijd een goede kwaliteit van leven hebben. Van de geopereerde katten in het onderzoek uit 2024 leefde 66 procent na een jaar en 55 procent na twee jaar. In het onderzoek uit 2026 was de mediane overleving bij osteosarcoom 469 dagen. Dat zijn uitkomsten van die groepen, geen voorspelling voor één kat.

Wanneer is het spoed?

Als je kat plotseling niet meer op een poot kan staan, hevige pijn lijkt te hebben, of ernstig benauwd is. Ernstige benauwdheid hoort bij de spoedkliniek. Geef geen medicijnen voor mensen en wacht daar niet mee tot een gewone afspraak over een week.

Kan manken ook iets anders zijn?

Ja. Artrose, een wond, een abces of heupdysplasie geven ook een mankende poot. Daarom hoort het onderscheid bij de dierenarts, met onderzoek en vaak een foto. Deze pagina vervangt dat bezoek niet.

Bronnen

Lees ook